Palce młotkowate, młoteczkowate, szponiaste czy nakładające się, to z pozoru niewielka, lecz w rzeczywistości bardzo dokuczliwa przypadłość. Deformacje te utrudniają założenie obuwia, a odgniotki na grzbietach palców często powodują znaczne dolegliwości bólowe. Zniekształcenia te często łączą się też z innymi deformacjami w obrębie stopy. Mogą współwystępować paluchem koślawym, stopą wydrążoną, płaskostopiem poprzecznym i odgniotkami po stronie podeszwowej śródstopia. Rozdzielenie między deformacją młotkowatą, młoteczkowatą czy szponiastą wpływa na metody leczenia i zależy od stopnia przykurczu poszczególnych stawów międzypaliczkowych.

Przyczyny palców młotkowatych

Przyczyną palców młotkowatych jest zaburzenie napięcia tkanek w obrębie przodu stopy.

Często pierwotną deformacją jest paluch koślawy. Zdarza się to wtedy gdy stopa nie ma podparcia pod pierwszym (przyśrodkowym) promieniem. W takiej sytuacji największe przeciążenia pojawiają się pod drugim, trzecim i czwartym palcem, które nie są anatomicznie dostosowane do dźwigania całego ciężaru ciała. Powoduje to uszkodzenie tkanek po stronie podeszwowej, a to z kolei jest przyczyną ucieczki palców w górę i ich wtórnego przykurczu.

Podobny mechanizm występuje w przypadku płaskostopia poprzecznego. Jest to sytuacja gdy druga, trzecia i czwarta kość śródstopia są zbyt długie lub skierowane nadmiernie do podeszwy. Wtedy w fazie odbicia stopy podeszwowe tkanki ulegają przeciążeniu i uszkodzeniu co powoduje palce młotkowate.

Palce szponiaste, bardziej podwinięte niż młotkowate, występują cześciej w przypadku zaburzeń neurologicznych. Osłabienie lub przykurcze mięśni zginających lub prostujących palce powoduje zaburzenie napięcia ścięgien prowadząc do deformacji. To schorzenie współistnieje najczęściej ze stopą wydrążoną.

Palec nakładający się zazwyczaj wynika z długotrwałej deformacji, powodowanej przez stosowanie obuwia „na siłę” w przypadku palców młotkowatych. Może wystąpić w przypadku znacznej, długotrwałej deformacji koślawej palucha, gdy np. drugi palec nachodzi na pierwszy.

Leczenie palców młotkowatych

Leczenie deformacji mniejszych palców stopy jest równie, a czasem nawet bardziej wymagające niż np. palucha koślawego. Ponieważ jest to deformacja będąca konsekwencją innych schorzeń, stosowanie ortez czy nakładek rzadko przynosi pożądany i trwały skutek. Również stosowanie wkładek ortopedycznych jest zwykle działaniem zbyt późnym w przypadku, gdy już mamy utrwalone palce młotkowate czy młoteczkowate. Wkładki mogą zapobiegać narastaniu deformacji w przypadku lekkiego stopnia płaskostopia poprzecznego, a silikonowe nakładki mogą tymczasowo uśmierzyć dolegliwości bólowe.

Leczenie operacyjne może być przeprowadzane zarówno na tkankach miękkich jak i na kościach mniejszych palców. Ponieważ palce młotkowate są deformacją wtórną, leczenie powinno być zarówno objawowe jak i przyczynowe. W przypadku współistnienia płaskostopia poprzecznego, palucha koślawego lub innych deformacji należy je skorygować jednocześnie z odpowiednią korekcją palca. Zależnie od stopnia zaawansowania, korekcja może polegać na wycięciu odgniotków, uwolnieniu lub przeniesieniu ścięgien, korekcji kostnej kości paliczków, a czasem usztywnienia stawu między paliczkami. Dodatkowo, konieczne może być wszczepienie drobnych implantów wewnątrzkostnych (śrub tytanowych), stabilizacja stalowymi drutami (usuwanymi w poradni po ok. 4 tygodniach). W niektórych przypadkach do stabilizacji pooperacyjnej wystarcza opatrunek wykonany z plastrów i bandaża.

Po operacji zazwyczaj stosowany jest but piętowy („but gejszy”) przez 4-5 tygodni. Po 2 tygodniach zazwyczaj można chodzić z pełnym obciążaniem kończyny i bez kul. Dokładny przebieg zależy od przyjętej metody operacji i jest z pacjentem omawiane przed zabiegiem w trakcie konsultacji.